banner-Slogan

ورود
telg
بروزرسانی 27 دی 1396 - 14:45

زمين‌لرزه را بشناسيم

زمين‌لرزه را بشناسيم

نیرو کمیتی برداری است که سبب حرکت اجسام می شود و اجسام همواره در طبیعت تحت تاثیر نیرو قرار دارند.  اصولاٌ نیرو در علوم زمین شناسی  استرس یاتنش نامیده می شود که بر اثر اعمال استرس بر اجسام موجب تغییرشکل آنها می شود.

بطور کلی اجسام در طبیعت با توجه به جنس مواد تشکیل دهنده، در اثر تنش وارده عکس العمل خاص خود را دارند ولی موضوعی که در این بحث قابل اهمیت است اینکه  اگر تنش وارده به هر جسمی بیش از توان تحمل آن جسم باشد، باعث شکستگی و گسیختگی آن جسم می گردد و در همین راستا اگر شکستگی و گسیختگی همراه با جابجایی باشد به آن گسل می گویند.

برای اینکه بدانیم این نیرو از کجا تامین می شود لازم است که ساختار کره زمین را بررسی کنیم.

کره زمین از تعدادی صفحات تشکیل شده است که این صفحات همواره در حال جابجایی می باشند در اثر این جابجایی، اصولاً صفحات به هم نزدیک و یا از هم دور می شوند، که در نهایت تنش وارده در اثر برخورد همین صفحات، انرژی مورد نیاز زلزله را ایجاد می کنند.

بنابر این علت ایجاد زمین لرزه در اثر آزاد شدن انرژی ذخیره شده در سنگهای پوسته جامد زمین که طی مراحل تغیر شکل در نهایت به گسیختگی انجامیده و بصورت امواج لرزه ای منتشر می شوند.

با توجه به مدل ساختاری کره زمین که به تکتونیک صفحه ای معروف است جایگاه ایران بین دو صفحه فشارشی قرار دارد، که صفحه عربستان در جنوب و اوراسیا در شمال است. بطوری که از طرف جنوب صفحه عربستان در حال پیشروی و فرورانش به زیر صفحه ایران می باشد. تنش حاصل از برخورد این دو صفحه، انرژی مورد نیاز جهت حرکت گسل های موجود در ایران و یا ایجاد گسل های جدید را برای وقوع زمین لرزه فراهم می کند.

روند برخورد صفحه عربستان به ایران از سمت جنوب- جنوب غرب می باشد و بازخورد تنش وارده در اثر این برخورد را می توان در تاقدیس های زاگرس مشاهده کرد بطوریکه اگر به روند تاقدیس های زاگرس توجه کنیم دارای روند شمال غرب-  جنوب شرق می باشند و گسلهای اصلی زاگرس نیز از همین روند و راستا تبعیت می کنند به این ترتیب یک سری گسل های پی سنگی با روند شمال غرب – جنوب شرق و یک سری هم گسل هایی با روند شمالی– جنوبی( که از جمله می توان از گسل امتداد لغز کازرون که عامل زلزله های زیادی در آن ناحیه می باشند نام برد) در ایران ایجاد شده اند.گسل های اصلی تهران شامل گسل شمال تهران، مشا- فشم، شمال ری، جنوب ری، کهریزک و گسل پارچین می باشند.در مورد رابطه گسل و زمین لرزه دانستن چند نکته اهمیت ویژه دارد:

¾     با توجه به اینکه گسل ها انواع مختلفی دارند لذا نوع گسل و مولفه حرکتی هر گسل نقش بسزایی در نوع زمین لرزه  و بزرگی آن دارد.

¾     هر نقطه از گسل که فعال می شود به آن نقطه کانونی می گویند، هرچه نقطه کانونی فاصله بیشتری تا سطح زمین داشته باشد عملا قدرت تخریب آن کمتر است.

¾     ریشتر مقیاسی برای اندازه گیری بزرگی زمین لرزه است که میزان انرژی آزاد شده در زلزله را نشان می دهد در واقع زلزله هایی با ابعاد کمتر از 4 ریشتر، بارها در سال اتفاق می افتند، اما خطری برای مردم آن ناحیه همراه ندارند، در مقابل زمین لرزه‌هاي  بالای 7 ریشتر که چندان هم شایع نیستند، اثر تخریبی بالایی دارند. نکته مهمي که باید در نظر داشت اين است كه درمقياس ریشتر اضافه شدن هر یک درجه به بزرگی زلزله، انرژی آزاد شده آن تقریبا 31 برابر بیشتر می شود.

نکته قابل تامل که در زمین لرزه اخیر تهران رخ داده و مردم و مسئولین را آزمود در واقع نوع رفتار مردم   هنگام وقوع زلزله است که خود خطری بزرگتر از بزرگی زلزله دارد زیرا با توجه به گسل های تهران که در بالا از آنها نام برده شد امکان رخداد زمین لرزه های بزرگتر، دور از ذهن نیست. اما جا دارد به این نکته هم اشاره شود که گسل هایی با قدرت تخریب بالاتر در نقاط مختلف دنیا وجود دارند، اما نکته مهم اين است كشورهايي که هنگام وقوع حادثه دارای آمادگی کامل هستند بدون نگرانی و تلفات، چنین حوادثی را پشت سر می گذارند.

باید بدانیم که زلزله بلای طبیعی نیست در واقع زلزله يك حادثه طبیعی است که به دلیل کم کاری و عدم آمادگی خودمان برای مواجهه با آن بلا نام می گیرد.باید بدانیم که ما هم در صورت اتخاذ تصميمات و تدابير لازم و پیش بینی و رعایت نکات  ضروری هنگام وقوع حوادث طبيعي مي‌توانيم با کمترین دغدغه با آن روبرو شويم.

1-      یکی از مهمترین نکات که در صورت رعایت آن تلفات به حداقل می رسد طراحی و ساخت سازه هایی مستحکم، با رعایت اصول مهندسی و دارای استاندارد نواحی پرخطر که در برابر هر گونه تهدیدی مقاوم باشد است.

2-      آموزش نوع رفتار هنگام وقوع چنین حوادثی بسیار ارزشمند بوده و لازم است در مدارس، ادارات و سازمان ها آموزش و مانورهای مختلف برای آمادگی هنگام وقوع حوادث طبیعی برگزار گردد.

3-      نکته دیگر مدیریت بحران است. از بررسی آمار تلفات حوادث گذشته به نکته ای پی می بریم که  اصولاً با توجه به مشکلات امداد رسانی به آسیب دیدگان، بیشتر تلفات پس از وقوع زلزله رخ می دهد، از این رو کمیته های مدیریت بحران در صورت اقدام به موقع و به دور از هرگونه اتلاف وقت و داشتن برنامه، می توانند حادثه را کنترل کنند و از تلفات همشهریان محبوس شده زیر آوار جلوگیری نمایند.

پس در ارزیابی مخاطرات یک زمین لرزه عوامل مختلفی دخیل می باشند که گسل فقط یکی از آنها است.

                                                                                                                                                                                                                                                                 پیمان محمدی

                                             مسئول طرح پژوهشکده علوم زمین

آخرین ویرایش درسه شنبه, 19 دی 1396 ساعت 15:38
محتوای بیشتر در این بخش: « مردان توانمند نفت در حماسه رگ سفید-2
تک وب دیزاین-قالب فارسی جوملا